Voor mediation gelden enkele belangrijke uitgangspunten: vrijwilligheid en vertrouwelijkheid, waardoor veiligheid geboden wordt. Partijen kunnen niet worden gedwongen aan het mediation-proces deel te nemen. De deelnemers en de mediator verbinden zich vooraf tot geheimhouding. Aan het begin van het mediation-proces sluiten de partijen en de mediator een mediationovereenkomst: een afspraak om te trachten het geschil door mediation op te lossen.
Dan start het informele, flexibele mediation-proces. De partijen stellen zich actief op. De mediator stimuleert hen tot overleg, waarbij niet de formele standpunten maar juist de belangen van partijen centraal staan. Zij begeleidt hen bij het vinden van een oplossing. Bij mediation zijn veel meer creatieve oplossingen mogelijk dan in een juridische procedure.
De uitkomst wordt niet opgelegd door de mediator: de partijen bepalen zelf hoe de oplossing eruit ziet. Dat levert een win-win-situatie op. De uitkomst wordt in een overeenkomst vastgelegd. Daarmee eindigt de mediation.
Gemiddeld zijn met een mediation ongeveer 4 sessies van anderhalf à twee uur gemoeid. Deze vinden meestal binnen 3 maanden plaats.